Vergi
Yurt Dışına Verilen Sosyal Medya, Web Sitesi Güncelleme ve Görsel Tasarım Hizmetlerinde Kazanç İndirimi
Yurt dışına verilen belirli hizmetlerden elde edilen kazançlara uygulanan vergi indirim oranları değişiyor. 2026 yılından itibaren geçerli olacak yeni düzenleme ile tasarım odaklı hizmetlerde indirim oranı yüzde yüz seviyesine çıkarıldı.
• 2025 yılı gelirleri için kazanç indirimi oranı yüzde 80 olarak uygulanmaya devam edecek.
• 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren başlayan vergilendirme dönemlerinde indirim oranı yüzde 100'e yükseltildi.
• İndirimden yararlanmak için kazancın yıllık beyanname tarihine kadar Türkiye'ye transfer edilmesi şartı korunuyor.
• Sosyal medya danışmanlığı, reklam yönetimi ve pazarlama hizmetleri GVK 89/13 kapsamında indirim kapsamına girmiyor.
• Grafik tasarım, logo, afiş, animasyon ve arayüz tasarımı gibi özgün tasarım hizmetleri indirim kapsamında kabul ediliyor.
• Hizmetin sadece faturada 'tasarım' olarak geçmesi yeterli değil; fiilen sunulan çıktının tasarım niteliğinde olması gerekiyor.
Mükellefler, hizmetin niteliğini faturada ve sözleşmede doğru tanımlamalı; danışmanlık ile tasarım hizmetlerini birbirinden ayırarak kazanç transfer şartına uymalıdır.
Mevzuat
MASAK'tan Mali Müşavirlere Kiralık Hesap Hatırlatması! Şüpheli İşlem Bildirimi ve Paravan Şirket Riski
MASAK, suç gelirlerinin aklanmasını önlemek amacıyla kiralık hesaplar ve paravan şirket kullanımına yönelik yeni bir şüpheli işlem bildirim rehberi yayımladı. Bu rehber, mali müşavirlerin sadece kayıt düzeninden değil, işlemlerin ekonomik gerçekliğinden de sorumlu olduklarını hatırlatıyor.
• Şüpheli işlem bildiriminde herhangi bir parasal alt sınır bulunmamaktadır.
• Şüpheli durumların tespitinden itibaren en geç 10 iş günü içerisinde bildirim yapılmalıdır.
• Bildirim yapılması için suçun kesin olarak ispatlanması şart değildir; somut bulgulara dayalı şüphe yeterlidir.
• Yapılan bildirimlerin müşteriye veya üçüncü kişilere açıklanması kesinlikle yasaktır.
• Yeni kurulan şirketlerin düşük kapasiteye rağmen milyonlarca liralık yüksek hacimli para hareketleri yapması risk göstergesi kabul edilmektedir.
• 5549 sayılı Kanun kapsamında SMMM ve YMM'ler doğrudan MASAK yükümlüsü olarak tanımlanmıştır.
Mali müşavirler, müşterilerinin banka hareketleri ile ticari faaliyetleri arasındaki uyumsuzlukları risk temelli değerlendirmeli ve şüpheli durumlarda yasal süresi içinde bildirim yapmalıdır.
Mevzuat
Harici Güç Kaynakları, Kablosuz Şarj Cihazları, Kablosuz Şarj Pedleri, Genel Kullanım Amaçlı Taşınabilir Bataryalar İçin Batarya Şarj Cihazları ve USB Tip-C Kabloları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ (2025/2052/AB) (SGM-2026/7)
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni tebliğ ile harici güç kaynakları, kablosuz şarj cihazları ve USB Tip-C kabloları gibi ürünlerin çevreye duyarlı tasarım gereklilikleri belirlenmiştir. Bu düzenleme, enerji ile ilgili ürünlerin piyasaya arzında çevresel sürdürülebilirliği artırmayı hedeflemektedir.
• Kapsam: Harici güç kaynakları, kablosuz şarj pedleri, taşınabilir bataryalar ve USB Tip-C kabloları düzenleme kapsamındadır.
• Alçak gerilimli harici güç kaynağı tanımı: Etiket çıkış gerilimi 6 V’tan az ve çıkış akımı 550 mA veya daha büyük olan cihazlar.
• Muafiyetler: Tıbbi cihazlarla münhasıran kullanılan güç kaynakları ve sadece kişi/mal taşımacılığı araçları için tasarlanan ürünler kapsam dışı bırakılmıştır.
• Batarya tanımı: Kimyasal enerjiyi elektriğe dönüştüren, dâhili veya harici depolamaya sahip tüm hücre, modül ve paketleri içermektedir.
• Sorumluluk: İmalatçı, ithalatçı veya yetkili temsilciler, Bakanlık denetimleri için teknik parametreleri beyan etmekle yükümlüdür.
Elektronik ürün ithalatı veya üretimi yapan firmaların, ürünlerinin yeni tasarım ve teknik parametre gerekliliklerine uygunluğunu kontrol etmesi ve teknik beyanlarını hazırlaması gerekmektedir.
Mevzuat
4/a SGK’lı Çalışan SMMM Mesleki Şirket Kurabilir mi? e-Beyanname Şifresi ve Yetki Süreci
4/a statüsünde bir şirkette çalışan mali müşavirlerin kendi mesleki şirketlerini kurma süreçleri ve bu süreçteki yasal kısıtlamalar ele alınmaktadır. 3568 sayılı Kanun uyarınca hizmet akdiyle çalışırken mesleki faaliyet yürütmenin yasak olduğu vurgulanmaktadır.
• 4/a kapsamında bir şirkette çalışan meslek mensubunun mesleki şirket ortağı veya imza yetkilisi olması 3568 sayılı Kanun gereği yasaktır.
• Mesleki faaliyetin fiilen başlaması için 4/a SGK statüsünün tamamen sonlandırılmış olması şarttır.
• Şirket kuruluşu ile mesleki faaliyetin yürütülmesi farklı süreçlerdir; şirket tescili ticaret sicilinde yapılırken mesleki yetki oda kaydı ve beyanname yetkisiyle sağlanır.
• e-Beyanname yetkisi için sadece şifre almak yeterli değildir; aracılık ve sorumluluk sözleşmesi ile GİB sistemlerinde gerekli yetkilendirmelerin yapılması gerekir.
• Elektronik beyanname gönderme yetkisi için şirketin kanuni temsilcisinin veya imza yetkili müdürünün meslek mensubu olması zorunludur.
Mali müşavirler, kendi şirketlerini kurup beyanname göndermeye başlamadan önce mevcut işlerinden ayrılışlarını tamamlamalı ve oda ile vergi dairesi nezdindeki temsil yetkilerini güncelleyerek e-beyanname süreçlerini yönetmelidir.
Vergi
Nakdi Sermaye Artışı Faiz İndirimi 2026 Geçici Vergide Nasıl Kullanılır?
Sermaye şirketlerinin öz kaynaklarını güçlendirmesini teşvik etmek amacıyla uygulanan nakdi sermaye artışı faiz indirimi, kurumlar vergisi matrahının optimize edilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Bu düzenleme, borçlanma yerine nakit sermaye artışını destekleyerek şirketlerin finansman maliyetlerini vergi avantajıyla dengelemeyi amaçlar.
• Yasal Dayanak: 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10/1-ı maddesi.
• Kapsam: Limited ve anonim şirketler yararlanabilir; ancak finans, bankacılık, sigortacılık ve KİT'ler için özel sınırlamalar mevcuttur.
• Hesaplama: Nakden artırılan sermaye üzerinden TCMB tarafından açıklanan faiz oranları dikkate alınarak hesaplanır.
• Devir Hakkı: Kazanç yetersizliği nedeniyle indirilemeyen tutarlar, herhangi bir endeksleme yapılmaksızın sonraki hesap dönemlerine devreder.
• Beyanname Uyumu: Geçici vergi dönemlerinde kullanılacak devreden tutarlar, bir önceki yılın kurumlar vergisi beyannamesi ile tam uyumlu olmalıdır.
• Hatalı Uygulama Riski: Sermaye ödeme tablosuna devreden indirim tutarı değil, fiili sermaye ödeme bilgileri yazılmalıdır.
Mali müşavirler, sermaye artış ödeme tablolarını doldururken devreden indirim tutarı ile fiili sermaye ödeme tutarlarını birbirine karıştırmamalı ve beyanname tutarlılığını kontrol etmelidir.
Vergi
GMSİ Kira Gelirinde Özel Üniversite Eğitim Harcaması İndirimi Yapılır mı?
Gayrimenkul Sermaye İradı (GMSİ) beyannamesi veren mükelleflerin, eğitim ve sağlık harcamalarını vergi matrahından indirme hakları bulunmaktadır. Ancak vakıf üniversitelerine yapılan ödemelerin bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusu, kurumların vergi statüsü nedeniyle kritik bir ayrım içermektedir.
• Eğitim harcaması indirimi, beyan edilen gelirin %10'u ile sınırlıdır.
• İndirim için harcamanın Türkiye'de yapılması ve gelir/kurumlar vergisi mükellefi olan kurumlardan belgeyle tevsik edilmesi şarttır.
• Vakıf üniversiteleri vergi muafiyeti statüleri nedeniyle kurumlar vergisi mükellefi sayılmadığından, ödenen ücretler indirim konusu yapılamaz.
• Devlet üniversitelerine yapılan ödemeler de kurumlar vergisi mükellefiyeti şartını sağlamadığı için indirim kapsamı dışındadır.
• Sadece kurumlar vergisi mükellefi olan özel öğretim kurumlarına yapılan ve fatura ile belgelendirilen ödemeler indirim için uygundur.
• Eğitim harcaması GMSİ'nin doğrudan gideri değil, beyanname üzerinde şahsi bir indirim olarak uygulanır.
Mükellefler, eğitim harcaması indirimi talep ederken kurumun vergi mükellefiyet durumunu kontrol etmeli; vakıf üniversitesi yerine kurumlar vergisi mükellefi olan özel okulların faturalarını kullanmalıdır.
Mevzuat
Defter Beyan Sistemi’nde Demirbaş Amortismanı Geçici Vergi Dönemlerinde Nasıl Gider Yazılır?
Defter Beyan Sistemi kullanan mükellefler için amortisman giderlerinin geçici vergi dönemlerinde nasıl yönetilmesi gerektiğine dair kritik teknik detaylar paylaşılmıştır. Sistemde bilanço esasındaki gibi birikmiş amortisman hesabı çalışmadığı için, giderleştirme işlemlerinin manuel ve doğru hesaplanması gerekmektedir.
• Defter Beyan Sistemi'nde amortisman karşılığı ayrılmaz, ilgili döneme isabet eden tutar doğrudan gider kaydedilir.
• Amortisman hesaplamasında VUK 313-320. maddeleri, Gelir Vergisi Kanunu mükerrer 120. madde ve ilgili tebliğler esas alınır.
• Geçici vergi dönemlerinde gider yazımı için yıllık tutar 12 aya bölünerek ilgili dönemdeki ay sayısı kadar hesaplanmalıdır.
• Örneğin; 120 bin lira maliyetli ve 5 yıl faydalı ömürlü bir demirbaşın yıllık amortismanı 24 bin liradır; ilk geçici vergi döneminde (3 aylık) 6 bin lira gider yazılabilir.
• Binek otomobillerde kıst amortisman uygulaması ve gider kısıtlamalarına ayrıca dikkat edilmelidir.
• Sistemde demirbaş bilgisi girilmiş olsa dahi, geçici vergi döneminde giderleştirilecek tutarın hesaplanması meslek mensubunun sorumluluğundadır.
Mali müşavirler, geçici vergi matrahını doğru yönetmek ve vergi planlaması yapmak için amortisman paylarını her dönem sonunda manuel olarak hesaplayıp sisteme gider olarak işlemelidir.
Mevzuat
2025 e-Defter Kayıtlarında Düzeltme Nasıl Yapılır? Ters Kayıt, Berat ve Beyanname Süreci
e-Defter uygulaması kapsamında beratı oluşturulmuş ve GİB sistemine yüklenmiş defterlerde kayıt silme veya değiştirme işlemi teknik olarak mümkün değildir. Hatalı kayıtların düzeltilmesi süreci, defterin hukuki ispat gücünü ve teknik bütünlüğünü bozmamak adına belirli muhasebe tekniklerine dayanmaktadır.
• Beratı onaylanmış ve GİB'e yüklenmiş e-Defter dosyalarında kayıt silme veya geriye dönük değişiklik yapılamaz.
• Hatalı kayıtların düzeltilmesinde temel yöntem, hatalı kaydın borç ve alacak yönlerinin ters çevrildiği 'ters kayıt' yöntemiyle iptal edilmesidir.
• Ters kayıt işleminden sonra, işlemin gerçek mahiyetine uygun doğru muhasebe kaydı yeni bir fişle oluşturulmalıdır.
• Düzeltme işlemi sadece hesaplar arasında değil; gelir, gider, KDV, maliyet ve amortisman gibi vergi matrahını etkileyen kalemlerde de yapılmalıdır.
• Matrahı etkileyen hatalarda, muhasebe kaydının yanı sıra ilgili dönemlerin vergi beyannamelerinin de düzeltilmesi gerekebilir.
• 2025 yılı için 4. dönem geçici vergi uygulaması yeniden devreye alınmıştır.
Mali müşavirler, e-Defter hatalarında kayıt silmek yerine izlenebilirliği sağlamak için ters kayıt yöntemini kullanmalı ve hatanın vergi matrahına etkisini analiz ederek gerekirse düzeltme beyannamesi vermelidir.
Vergi
Kurye Bağ-Kur Primleri Geçici Vergide İndirilir mi? Defter-Beyan Sistemi Uygulaması
Şahıs işletmesi sahibi kuryelerin ve serbest meslek erbaplarının Bağ-Kur primlerini vergi matrahından nasıl indirebileceğine dair kritik teknik detaylar açıklanmıştır. Özellikle ödeme şartı ve mükerrer indirim riskine dikkat çekilmektedir.
• Bağ-Kur primlerinin indirilebilmesi için 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesi uyarınca fiilen ödenmiş olması şarttır.
• Tahakkuk eden ancak ödenmeyen prim tutarları geçici vergi veya yıllık beyanname üzerinden indirim konusu yapılamaz.
• Bağ-Kur primleri Defter-Beyan Sistemi'nde doğrudan gider yazılmak yerine, beyanname üzerindeki 'Diğer İndirimler' alanında gösterilmelidir.
• Aynı prim tutarının hem defter kayıtlarında gider yazılıp hem de beyannamede indirim olarak gösterilmesi vergi ziyaı riskine yol açar.
• İndirim yapılacak tutarın banka dekontu, kredi kartı kaydı veya e-Devlet dökümü gibi belgelerle tevsik edilmesi zorunludur.
• Yıllık kazancın prim tutarından az olması durumunda, indirilemeyen kısım bir sonraki döneme devredilemez.
Mali müşavirler, Bağ-Kur primlerini defterde giderleştirmek yerine beyanname üzerinde indirimler kısmında göstermeli ve sadece fiilen ödenen tutarları dikkate almalıdır.
Vergi
Yurt Dışında Yapılan Organizasyon Hizmetlerinde KDV: Derneklere Kesilen Fatura, Hizmet İhracatı ve KDV 2
Türkiye'deki şirketlerin yurt dışındaki insani yardım veya organizasyon faaliyetleri kapsamında Türkiye'deki dernek ve vakıflara kestiği faturaların KDV karşısındaki durumu netleşiyor. Hizmetin nerede ifa edildiği ve faydanın nerede sağlandığı, işlemin KDV'ye tabi olup olmadığını veya hizmet ihracatı sayılıp sayılmayacağını belirleyen kritik unsurlar olarak öne çıkıyor.
• Hizmet ihracatı istisnası (KDVK 11/1-a) için alıcının yurt dışında mukim olması ve hizmetten yurt dışında faydalanılması şarttır.
• Alıcı Türkiye'de yerleşik bir dernek ise, hizmet yurt dışında yapılsa dahi 'Hizmet İhracatı' (kod 302) istisnası uygulanamaz.
• Hizmetin tamamen yurt dışında ifa edilmesi ve faydanın yurt dışında doğması durumunda işlem KDV'nin konusuna girmez; ancak bu durum hizmet ihracatı değil, KDV kapsamı dışı işlemdir.
• Kamu yararına çalışan derneklere yapılan bedelsiz hizmet ve mal teslimleri KDV'den istisnadır.
• Türkiye'de sunulan danışmanlık, reklam, kampanya yönetimi ve raporlama gibi hizmetler, faaliyet yurt dışında olsa dahi %20 KDV'ye tabidir.
• Diplomatik temsilciliklere (Büyükelçilik vb.) sunulan hizmetlerde, Dışişleri Bakanlığı belgesi olması şartıyla KDV uygulanmaz.
Mali müşavirler, sözleşme içeriğini hizmetin fiili akışına göre ayrıştırmalı; alıcı Türkiye'deki bir dernekse hizmet ihracatı kodu yerine işlemin niteliğine göre KDV hesaplamalı veya KDV kapsamı dışında olduğunu belirtmelidir.
Mevzuat
Bağımlı SMMM 10 Gün SGK ile Şirket Defteri Tutabilir mi?
Bağımlı SMMM statüsünde çalışan bir meslek mensubunun, ayda sadece 10 gün SGK bildirimi ile şirketin defter ve beyanname süreçlerinden sorumlu tutulup tutulamayacağı konusu netleşiyor. Mevzuat, bağımlı SMMM sıfatıyla sorumluluk üstlenilmesi için çalışma ilişkisinin kısmi süreli değil, tam zamanlı bir hizmet akdine dayanması gerektiğini vurguluyor.
• Ayda 10 günlük SGK bildirimi, İş Kanunu ve SGK mevzuatı uyarınca 'kısmi süreli çalışma' olarak kabul edilmektedir.
• 340 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği uyarınca, e-beyanname gönderme yetkisi için meslek mensubunun mükellefe tam zamanlı bağlı olması beklenmektedir.
• Bağımlı SMMM statüsünde defter tutma ve beyanname imzalama sorumluluğu için tam zamanlı hizmet akdi şartı aranmaktadır.
• Kısmi süreli çalışan SMMM'ler muhasebe personeli veya danışman olarak görev yapabilir ancak bağımlı meslek mensubu sıfatıyla yasal sorumluluk üstlenemezler.
• 3568 sayılı Kanun ve VUK mükerrer 227. madde uyarınca, mesleki sorumluluk ile fiili çalışma düzeni arasında uyum bulunmalıdır.
Şirketler, bağımlı SMMM modeli yerine kısmi süreli destek almak istiyorlarsa, meslek mensubuyla bağımlı statüsünde değil, serbest çalışan bir SMMM olarak mesleki hizmet sözleşmesi yapmalıdır.
Vergi
Gelir Vergisi Tevkifat İadesinde 1 Yıllık Başvuru Süresi ve KDV Borçlarına Mahsup
Gelir ve Kurumlar Vergisi beyannameleri sonrası ortaya çıkan tevkifat iade alacaklarının hak düşürücü süresi ve bu alacakların KDV borçlarına mahsubu hakkında kritik bilgiler paylaşılmaktadır. Mükelleflerin iade haklarını kaybetmemeleri için vergi dairesinden gelen bildirimlere karşı dikkatli olmaları gerekmektedir.
• Gelir Vergisi Kanunu Madde 121 ve Kurumlar Vergisi Kanunu Madde 34 uyarınca iade süreci düzenlenmiştir.
• İade hakkı için bir yıllık başvuru süresi, vergi dairesinin fazla tutarı mükellefe yazılı olarak bildirdiği tarihten itibaren başlar.
• Bildirimden itibaren bir yıl içinde başvuruda bulunulmayan iade alacakları düşmektedir.
• Tevkifat iade alacakları, gerekli şartlar sağlandığında KDV borçlarına mahsup edilebilmektedir.
• Mahsup taleplerinde borcun hangi dönem ve vergi türüne ait olduğu sistem üzerinden açıkça belirtilmelidir.
• İade süreçlerinde muhtasar beyannameler ile beyanname bilgilerinin uyumu vergi dairesince kontrol edilmektedir.
Mükellefler, vergi dairesinden gelen iade bildirimlerini takip etmeli ve bir yıllık süreyi geçirmeden iade veya mahsup taleplerini usulüne uygun şekilde sisteme girmelidir.
Mevzuat
3 Konu 3 Karar (Yıllık İzin, Sosyal Medya Paylaşımları ve İşten Çıkış Kodları)
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri'nin iş hukuku uygulamalarına dair verdiği güncel kararlar; yıllık izin kullanımı, sosyal medya paylaşımları ve SGK işten çıkış kodlarının hukuki sonuçlarını netleştiriyor. Bu kararlar, işverenlerin tazminat yükümlülükleri ve fesih süreçlerindeki haklılık paylarını doğrudan etkiliyor.
• Yıllık izinler kural olarak bölünemez; ancak tarafların anlaşmasıyla bir bölümü 10 günden az olmamak kaydıyla parçalı kullanılabilir (İş Kanunu m.56).
• İşveren, yıllık izinlerin 10 günden az parçalar halinde kullanılmasına işçinin onay verdiğini ispatlayamazsa, işçinin haklı fesih talebi kabul edilmektedir.
• Sosyal medyada yöneticiye yönelik yapılan 'sevmiyorum' şeklindeki paylaşımlar, iş akdinin haklı nedenle feshi için ölçüsüz bir neden sayılmamaktadır.
• Hafta tatilinde işverenin onayı olmadan rekabet edecek şekilde çalışmak, sadakat borcunun ihlali sayıldığı için haklı fesih nedenidir.
• SGK işten ayrılış bildirgesindeki 'Kod 3' (Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi) ibaresi, tek başına feshin haksız olduğu anlamına gelmez.
İşverenler, yıllık izin formlarında izinlerin bölünmesine dair işçinin yazılı onayını mutlaka almalı ve hafta tatili/sadakat ihlallerinde somut delil toplamaya özen göstermelidir.
Mevzuat
Ortaklar Sözleşmesi (SHA) Nedir? Girişimcilerin Gözden Kaçırmaması Gereken Kritik Hükümler
Şirket ortaklıkları kurulurken sadece işin büyümesine odaklanmak, ileride yaşanabilecek yönetimsel kilitlenmelere ve hukuki ihtilaflara yol açabilir. Ortaklar Sözleşmesi (SHA), şirket esas sözleşmesinin yetersiz kaldığı noktalarda ortakların kendi aralarındaki özel hak ve yükümlülüklerini düzenleyen kritik bir belgedir.
• SHA, Türk Borçlar Hukuku'ndaki sözleşme serbestisi uyarınca sadece imzalayan ortakları bağlar ve üçüncü kişilere karşı hüküm doğurmaz.
• Esas sözleşmeden farklı olarak finansman taahhütleri, pay devir koşulları ve ortaklıktan ayrılma mekanizmaları gibi detaylı konuları kapsar.
• Kademeli hakediş sistemi ile payların belirli bir zaman dilimi veya performans koşulu karşılığında kazanılması düzenlenebilir.
• Yüzde elli-elli ortaklıklarda karar alınamaması durumunda 'Rus Ruleti' olarak bilinen teklif mekanizmasıyla kilitlenmeler aşılabilir.
• Drag-Along hakkı ile çoğunluk pay sahibinin şirketin tamamını satabilmesi için azınlık pay sahiplerini satışa zorlama imkanı sağlanır.
• Tag-Along hakkı ile büyük ortağın pay satışı durumunda küçük ortağa da aynı koşullarla satışa katılma hakkı tanınır.
Girişimciler ve ortaklar, şirket esas sözleşmesine güvenmek yerine, olası ayrılık ve anlaşmazlık senaryolarını içeren profesyonel bir SHA hazırlatmalı ve bu metnin şirket türüne uygunluğunu denetlemelidir.
Vergi
Katma Değer Vergisi Beyannamelerine İlişkin Önemli Duyuru
Gelir İdaresi Başkanlığı, e-Beyan sisteminin güncellenmesi kapsamında KDV beyannamelerinin verilme usullerinde önemli bir değişikliğe gidiyor. Yeni açık kaynak kodlu yazılım altyapısına geçiş süreciyle birlikte, illere göre farklılaşan bir takvim uygulanacak.
• KDV1, KDV2, KDV2B, KDV4 ve KDV9015 beyannameleri İstanbul hariç tüm illerde yeni e-Beyan sistemine geçmiştir.
• İstanbul ili için yeni sisteme geçiş tarihi 1 Kasım 2026 (Ekim 2026 dönemi) olarak belirlenmiştir.
• Geçmiş dönemlere ait ilk kez verilecek beyannameler ve düzeltme beyannameleri eski BDP sistemi üzerinden verilmeye devam edilecektir.
• Pilot illerdeki mükellefler için 2026 Haziran döneminden itibaren muhasebe programları üzerinden web servis entegrasyonu ile beyanname gönderimi mümkün olacaktır.
• Sistemle ilgili teknik detaylara e-Beyan ana sayfasındaki Yardım modülü altından erişilebilecektir.
Meslek mensuplarının, İstanbul'daki mükellefleri için 2026 sonuna kadar eski sistemi, diğer iller için ise yeni e-Beyan sistemini kullanmaları; ayrıca muhasebe yazılımlarının entegrasyon süreçlerini takip etmeleri gerekmektedir.
Vergi
Dolar Faturası Kestim Dolar Çeki Aldım. Kur Farkına KDV'li Fatura Mı Keseceğim Yoksa Cariyi Değerleme Yapıp Mı Kapatacağım?
Dövizli fatura kesilip karşılığında dövizli çek alındığı durumlarda, tahsilat aşamasında ortaya çıkan kur farkının KDV karşısındaki durumu ve fatura düzenleme zorunluluğu ele alınmaktadır. 7161 sayılı Kanun ile KDV matrahına dahil edilen kur farklarının nasıl yönetilmesi gerektiği netleştirilmektedir.
• 7161 sayılı Kanun uyarınca kur farkları KDV matrahına dahildir.
• Kur farkı, faturanın düzenlendiği tarih ile bedelin fiilen tahsil edildiği tarih arasındaki kur farkı üzerinden hesaplanır.
• Dövizli çeklerde tahsilat tarihi, çekin ciro edildiği veya nakde dönüştüğü tarihtir.
• Satıcı lehine oluşan kur farkı için satıcı tarafından KDV'li fatura düzenlenmesi zorunludur.
• Faturada, asıl mal veya hizmet tesliminde uygulanan KDV oranı geçerlidir.
• Bedel KDV dahil belirlenmişse iç yüzde ile, KDV hariç belirlenmişse ayrıca KDV hesaplanarak fatura kesilir.
Dövizli çeklerin tahsilat tarihinde oluşan kur farkı için, asıl işlemdeki KDV oranı kullanılarak satıcı tarafından kur farkı faturası düzenlenmelidir.
Mevzuat
Vergi Uygulamalarında Dağıtım Anahtarı
Bu haber, işletmelerin doğrudan bir birime atanamayan ortak giderlerini hangi kriterlere göre paylaştırması gerektiğini ve bu sürecin vergi incelemelerindeki kritik önemini ele almaktadır. Dağıtım anahtarı kullanımı, vergi matrahının doğru belirlenmesi ve giderlerin gerçek mahiyetine uygun kaydedilmesi açısından hayati bir teknik konudur.
• Doğrudan bir faaliyete veya ürüne tevsik edilemeyen ortak giderler için objektif ve iktisadi bir ölçüt kullanılmalıdır.
• Mevzuatın yöntem belirlediği durumlarda tebliğ hükümlerine uyulması zorunluyken, serbestlik tanınan durumlarda ispat yükü mükellefe aittir (VUK Madde 3/B).
• Kira, enerji, genel yönetim personeli, BT ve ortak yazılım lisansları gibi giderler benzer iktisadi niteliklerine göre gruplandırılmalıdır.
• Dağıtım anahtarı seçiminde ERP raporları, sayaç dökümleri ve puantaj cetvelleri gibi izlenebilir sürücü veriler kullanılmalıdır.
• Vergi incelemelerine karşı seçilen yöntem, veri kaynağı ve gider havuzlarını içeren bir 'Dağıtım Anahtarı Notu' hazırlanmalıdır.
• Yöntem, sırf vergi avantajı sağlamak amacıyla dönem ortasında keyfi olarak değiştirilmemeli, sadece esaslı değişikliklerde güncellenmelidir.
Mali müşavirler ve işletmeler, ortak gider dağıtımında tutarlı, belgelenebilir ve her gider grubunun mahiyetine uygun farklı anahtarlar kullanarak vergi riskini minimize etmelidir.
Vergi
Sermaye Tamamlama Fonu İle Zarar Mahsubunun Geçmiş Yıl Mali Zararlarına Etkisi
Sermaye tamamlama fonu aracılığıyla bilanço zararlarının kapatılmasının, kurumlar vergisi matrahından indirilecek mali zararlar üzerindeki etkisi netleşti. Bu düzenleme, ticari bilanço ile vergi matrahı arasındaki ayrımın korunması açısından kritik önem taşıyor.
• Sermaye tamamlama fonu ile yapılan ödemeler öz kaynaklar içerisinde ayrı bir hesapta takip edilmelidir.
• Ticari bilanço zararlarının sermaye tamamlama fonu ile kapatılması, Kurumlar Vergisi Kanunu madde 9/1-a kapsamındaki mali zararların indirilme hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
• Geçmiş yıl mali zararları, beş yıldan fazla nakledilmemek şartıyla beyannamede her yıla ilişkin ayrı ayrı gösterilerek indirim konusu yapılabilir.
• Ticari zarar ile mali zarar mahsubu birbirinden bağımsız süreçler olarak değerlendirilmelidir.
• Sermaye tamamlama fonu ödemeleri, gelecekteki sermaye artırımlarına mahsuben bir avans olarak nitelendirilmez.
Mali müşavirler, sermaye tamamlama fonu ile bilanço zararlarını kapatırken, vergi beyannamesindeki mali zararların beş yıllık süresini ve yıl bazlı takibini titizlikle yapmaya devam etmelidir.
Mevzuat
Ev Hizmetlerinde Çalışanların Yıllık İzin ve Tazminat Hakları
Ev hizmetlerinde çalışan personelin hukuki statüsü, 4857 sayılı İş Kanunu yerine 6098 sayılı Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir. Bu durum, çalışanların yıllık izin, fesih bildirim süreleri ve tazminat haklarının İş Kanunu'ndan farklılık göstermesine neden olmaktadır.
• Yıllık izin süresi: En az bir yıl çalışan işçiye yılda en az iki hafta; 18 yaş altı ve 50 yaş üstü çalışanlara ise en az üç hafta ücretli izin verilir.
• İzin ücreti ödemesi: Yıllık izin ücretinin, işçi izne başlamadan önce peşin veya avans olarak ödenmesi zorunludur.
• Kıdem tazminatı: Ev hizmetlerinde çalışanlar Borçlar Kanunu'na tabi oldukları için kıdem tazminatı hakkına sahip değildir.
• Ölüm halinde ödeme: İşçinin ölümü durumunda; hizmet süresi 5 yıldan az ise bir aylık, 5 yıldan fazla ise iki aylık ücret tutarında ödeme bakmakla yükümlü olunan kişilere yapılır.
• Fesih bildirimi: Belirsiz süreli sözleşmelerde fesih bildirim süreleri taraflar için aynı olmak zorundadır; kötüye kullanım halinde işveren fesih süresinin üç katı tazminat öder.
• Belirli süreli sözleşme tazminatı: Haklı sebep olmaksızın fesih durumunda hakim, işçinin altı aylık ücretini aşmamak kaydıyla tazminata hükmedebilir.
Ev hizmeti veren işverenlerin, çalışanlarının haklarını Borçlar Kanunu çerçevesinde değerlendirmesi ve özellikle kıdem tazminatı yerine ölüm halinde yapılacak ödemeler ile yıllık izin ücretlerinin peşin ödenmesi hususunda dikkatli olması gerekir.
Mevzuat
Karbonun Muhasebedeki Karşılığı 'Yeni Bir Finansal Raporlama Alanı'
Sürdürülebilirlik ve çevresel sorumlulukların finansal raporlamaya dahil olmasıyla birlikte karbon kredileri yeni bir muhasebe alanı olarak doğuyor. Özellikle uluslararası standartlar ve Türkiye'deki yeni iklim düzenlemeleri, karbon kaynaklı varlık ve yükümlülüklerin finansal tablolarda nasıl gösterileceğini kritik hale getiriyor.
• ABD FASB tarafından 19 Mayıs 2026 tarihinde ASU 2026-02 sayılı Çevresel Krediler ve Çevresel Yükümlülükler standardı yayınlandı.
• Çevresel kredilerin varlık olarak kaydedilebilmesi için bir çevresel yükümlülüğü yerine getirmek amacıyla kullanılma şartı aranmaktadır.
• Kredilerin satılması, takas edilmesi veya karşılıksız devredilmesi muhasebe uygulamasının belirlenmesinde temel kriterdir.
• Kriterleri karşılamayan çevresel kredi edinme maliyetleri varlık olarak aktifleştirilmez, doğrudan ilgili dönemde gider yazılır.
• Türkiye'de 7552 sayılı İklim Kanunu ve 27 Ağustos 2026 tarihli Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği ile karbon fiyatlandırma çerçevesi şekillenmektedir.
• Emisyon ticareti kapsamındaki tahsisatlar ile gönüllü karbon piyasası kredileri, farklı nitelikleri nedeniyle ayrı muhasebeleştirilmelidir.
İşletmeler, karbon tahsisatları ile gönüllü krediler arasındaki ayrımı iyi analiz etmeli ve Türkiye'deki yeni emisyon ticaret sistemi yönetmeliğine uyum için hazırlık yapmalıdır.
KDV
Hurda ve Atık Tesliminde KDV Tevkifatı
Metal, plastik, kağıt ve cam gibi hurda ile atıkların tesliminde uygulanan KDV istisnası ve tevkifat uygulamasına ilişkin teknik detaylar netleşti. İşletmelerin hangi durumlarda KDV'den muaf olacağı veya hangi durumlarda tevkifat yapması gerektiği kritik önem taşıyor.
• Metal, plastik, lastik, kauçuk, kağıt, cam hurda ve konfeksiyon kırpıntılarının teslimi 3065 sayılı Kanun uyarınca KDV'den müstesnadır.
• İstisnadan vazgeçilmesi durumunda, belirli alıcılar tarafından 7/10 oranında KDV tevkifatı uygulanması zorunludur.
• Hurda kapsamına demir, bakır, alüminyum, çelik gibi her türlü metalin yanı sıra bunların alaşım, bileşim ve cürufları da dahildir.
• İmalathanelerde üretim sırasında ortaya çıkan metal kırpıntı, döküntü ve talaşlar ile standart dışı ürünler hurda metal olarak kabul edilir.
İşletmeler hurda teslimlerinde istisnadan vazgeçip vazgeçmediklerini kontrol etmeli; tevkifat kapsamındaki alıcılara yapılan satışlarda yedi bölüme on oranında tevkifat uygulanıp uygulanmayacağına dikkat etmelidir.
Mevzuat
397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri
Muhasebe kayıtlarında fiili varlığın kayıtlardan fazla çıkması durumunda izlenmesi gereken 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabının işleyişi ve yasal dayanakları açıklanmaktadır. Bu hesap, sayım farklarının nedeninin araştırılması sürecinde geçici bir köprü görevi görür.
• 397 hesabı, Tekdüzen Hesap Planı'nda Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar grubunda yer alır.
• Kasa sayım fazlası tespitinde kasa hesabı borçlandırılırken, 397 hesabı alacaklandırılır.
• Stok ve maddi duran varlık fazlaları, emsal değerleri üzerinden ilgili varlık hesabına borç, 397 hesabına alacak yazılarak kaydedilir.
• Emsal değer belirlenirken VUK 267. madde uyarınca ortalama fiyat, maliyet bedeli veya takdir esasları dikkate alınmalıdır.
• Nedeni belirlenemeyen kasa fazlaları, bekleme süresi dolduğunda 671 Önceki Dönem Gelir ve Karlar hesabına aktarılır.
• Sayım dönemi içinde kâr olduğu belgelenen demirbaş fazlaları 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar hesabına borç kaydedilir.
Mali müşavirler, sayım farklarını birbirine mahsup etmek yerine her farkın kendi belgesi ve sorumluluk zinciri üzerinden araştırılmasını sağlamalı ve 397 hesabını sadece geçici bir izleme aracı olarak kullanmalıdır.
Mevzuat
Ev ve Büro Tipi Elektrik-Elektronik Cihazların Hazırda Bekleme, Kapalı ve Ağ Bağlantılı Hazırda Bekleme Konumlarının Elektrik Enerjisi Tüketimi ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ (2023/826/AB) (SGM-2024/5)’de Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ (SGM-2026/8)
Ev ve büro tipi elektrik-elektronik cihazların enerji tüketim standartlarını belirleyen mevcut tebliğde önemli teknik güncellemeler yapıldı. Bu değişiklikler, cihazların hazırda bekleme ve ağ bağlantılı modlardaki enerji verimliliği kriterlerini ve tanımlarını güncelleyerek AB standartlarıyla uyum sağlamayı amaçlıyor.
• Tebliğde atıfta bulunulan temel dayanak, (AB) 2025/2262 sayılı yeni Tüzük olarak güncellendi.
• Motorla çalışan yapı elemanı tanımı; havalandırma cihazları hariç, şebeke gücüyle hareket eden veya dönen, kontrol ünitesi içeren cihazları kapsayacak şekilde netleştirildi.
• Kontrol ünitesi tanımına, motorla çalışan yapı elemanıyla aynı şebeke girişinden güç alan sensörler de dahil edildi.
• Mutfak ekipmanları listesinde gıda işleme amaçlı öğütücüler kapsam dahilinde güncellendi.
• Ev tipi kahve makineleri için enerji ölçümü ve kireç çözme/temizleme döngüsü sonrası ölçüm prosedürleri yeniden düzenlendi.
• Ağ bağlantılı hazırda bekleme modundaki enerji tüketiminin test edilmesi için yeni bir prosedür eklendi.
Elektronik cihaz üreticileri ve ithalatçıları, ürünlerinin enerji verimliliği testlerini ve teknik tanımlarını yeni tebliğdeki güncel kriterlere ve AB tüzüklerine göre revize etmelidir.
Mevzuat
Ev Tipi Çamaşır Kurutma Makineleri ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ (2023/2533/AB) (SGM-2024/3)’de Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ (SGM-2026/9)
Ev tipi çamaşır kurutma makinelerine yönelik çevreye duyarlı tasarım gerekliliklerini düzenleyen tebliğde önemli değişikliklere gidildi. Yapılan düzenleme ile ürünlerin enerji verimliliği, teknik tanımları ve ölçüm standartları güncellenerek AB normlarına uyum hedefleniyor.
• Hazırda bekleme, kapalı konum ve aktif mod gibi teknik durum tanımları yeniden düzenlendi.
• Eko program ölçümleri için tam yükte üç, kısmi yükte ise dört kurutma döngüsü esas alınacak.
• Temel alet tanımı; tornavida, pense, cımbız ve büyüteç gibi halk tarafından satın alınabilir standart araçları kapsayacak şekilde netleştirildi.
• Enerji tüketimi, yoğuşma verimliliği ve program süresi ölçümlerinin eş zamanlı yapılması zorunlu kılındı.
• Tebliğ, (AB) 2025/2262 sayılı yeni Tüzük esas alınarak güncellendi.
• Yürürlük tarihi: Tebliğ yayımı tarihi itibarıyla geçerlidir.
Beyaz eşya üreticileri ve ithalatçıları, ürünlerin teknik dosyalarını ve enerji verimliliği ölçüm metodolojilerini yeni tanımlara ve döngü sayılarına göre ivedilikle revize etmelidir.
Mevzuat
Kamu İhale Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Kamu İhale Genel Tebliği'nde yapılan değişiklikle, belirli limitlerin güncellenmesi amaçlanmıştır. Bu düzenleme ile ihale süreçlerinde uygulanan bazı parasal eşiklerin artırılması kararlaştırılmıştır.
• Tebliğin 17.3.2 maddesindeki 5.000 TL olan limit 50.000 TL olarak güncellendi.
• Tebliğin 17.4.1 maddesindeki 5.000 TL olan eşik değeri 50.000 TL'ye çıkarıldı.
• Yeni düzenleme, yayımı tarihinden 30 gün sonra yürürlüğe girecektir.
• Tebliğden önce ilanı veya yazılı duyurusu yapılmış olan ihaleler eski hükümlere göre sonuçlandırılacaktır.
İhale süreçlerini yöneten birimlerin ve yüklenicilerin, yeni limitlerin yürürlüğe gireceği tarihi dikkate alarak ihale dosyalarını ve planlamalarını güncellemeleri gerekmektedir.
Mevzuat
393 Merkez ve Şubeler Cari Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri
Bu rehber, aynı tüzel kişiliğe bağlı merkez ve şubeler arasındaki para, mal ve demirbaş hareketlerinin 393 Merkez ve Şubeler Cari Hesabı kullanılarak nasıl muhasebeleştirileceğini açıklamaktadır. İşletme içi transferlerin doğru izlenmesi, dönem sonu birleştirme (füzyon) işlemlerinin hatasız yapılması açısından kritik önem taşır.
• 393 hesap, 39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar grubunda yer alır.
• Merkezin şubeden alacağı için hesap borçlandırılırken, şubenin merkeze borcu için hesap alacaklandırılır.
• Merkez ve şubeler arasındaki mal hareketleri KDV yönünden yeni bir teslim oluşturmaz.
• Mal nakli sırasında VUK 230/5 uyarınca gönderen tarafından sevk irsaliyesi düzenlenmesi zorunludur.
• Dönem sonunda merkez ve şube defterleri 'füzyon' işlemi ile birleştirilerek karşılıklı bakiyeler kapatılır.
• İştirak veya bağlı ortaklıklar gibi farklı tüzel kişiliklerle yapılan işlemler 393 hesaba değil, ilgili ticari hesaplara kaydedilir.
Mali müşavirler, merkez ve şube arasındaki transferlerde maliyet bedeli esas alınmalı ve dönem sonunda karşılıklı bakiyelerin birbirini sıfırladığından emin olunmalıdır.
Mevzuat
259 Verilen Avanslar Hesabı Muhasebe Kaydı
Bu içerik, işletmelerin mal veya hizmet alımı öncesinde tedarikçilere ödediği tutarların muhasebeleştirilmesinde kullanılan 259 Verilen Avanslar hesabının işleyişini ve kayıt mantığını açıklamaktadır. Doğru hesap kullanımı, dönem sonu envanter işlemlerinde ve mali tabloların doğruluğunda kritik rol oynar.
• 259 Verilen Avanslar hesabı, işletmenin duran varlık alımı için ödediği avansların izlendiği bir hesap türüdür.
• Mal ve hizmet alımları için verilen peşin ödemeler, stok veya duran varlık hesabı yerine öncelikle 259 nolu hesapta takip edilir.
• Avans ödemesi yapıldığında borç, mal veya varlık alındığında ise alacak tarafına kayıt yapılır.
• Dönem sonlarında henüz teslim alınmamış olan avanslar, aktif karakterli bu hesapta bilançoda gösterilmelidir.
İşletmeler, mal veya duran varlık teslim alınana kadar yapılan ödemeleri doğrudan gider veya stok yerine 259 hesabı üzerinden takip ederek dönem sonu mizan kontrolünü doğru yapmalıdır.
KDV
Limanlara Bağlantı Sağlayan Demiryolu Hatları ile Liman ve Hava Meydanlarının İnşası, Yenilenmesi ve Genişletilmesine İlişkin İstisna
Limanlara bağlantı sağlayan demiryolu hatları ile liman ve hava meydanlarının inşası, yenilenmesi ve genişletilmesi süreçlerine yönelik KDV istisnası hakkında önemli bir açıklama yapılmıştır. Bu düzenleme, söz konusu projeleri yürüten mükellefler ve idareler için maliyet avantajı sağlamaktadır.
• İstisna kapsamı: Limanlara bağlantı sağlayan demiryolu hatları, liman ve hava meydanlarının inşası, yenilenmesi ve genişletilmesi işleri.
• Uygulama yöntemi: İşin bizzat mükellef/idare tarafından yapılması veya kısmen/tamamen yüklenicilere yaptırılması durumunda KDV uygulanmaz.
• Yüklenici faturaları: İşi yüklenicilere yaptıran mükellefler için yüklenicilerin düzenleyeceği faturalarda KDV hesaplanmayacaktır.
• Tedarikçi durumu: Mal ve hizmeti sağlayanların (tedarikçilerin) kendi alışları genel KDV hükümlerine tabidir.
• Hak sahipliği: İstisnadan yararlanmak için alanın maliki, kiracısı veya işletme hakkı sahibi olunması şartı aranmaz; kiracılar da yararlanabilir.
İlgili projelerde yer alan işletmelerin, mal ve inşaat taahhüt hizmeti alımlarında KDV hesaplamadan fatura almalarına dikkat etmeli ve işin kapsamının istisna şartlarına uygunluğunu teyit etmelidir.
KDV
Yatırım Teşvikli Malların KDV Beyanında Nasıl Gösterileceği
Yatırım teşvik belgesi kapsamında yapılan mal teslimlerinin KDV beyannamesinde nasıl gösterilmesi gerektiğine dair teknik uygulama detayları açıklanmıştır. Bu düzenleme, teşvikli yatırım mallarının tesliminde KDV istisnasının doğru beyan edilmesi ve iade süreçlerinin yönetilmesi açısından kritik önem taşımaktadır.
• Beyan yeri: KDV beyannamesindeki 'İstisnalar-Diğer İade Hakkı Doğuran İşlemler' kulakçığı altındaki 'Tam İstisna Kapsamına Giren İşlemler' tablosu.
• Kod numarası: İşlemler '308' kod numaralı 'Teşvikli yatırım mallarının teslimi' satırı üzerinden yapılmalıdır.
• Tutar girişi: 'Teslim ve Hizmet Tutarı' sütununa KDV hariç mal bedeli, 'Yüklenilen KDV' sütununa ise ilgili alış ve giderlerin toplam KDV tutarı yazılmalıdır.
• İade talebi durumu: KDV iadesi talep edilmeyecekse 'Yüklenilen KDV' sütununa '0' yazılmalıdır.
• Belgelendirme: İstisna kapsamında işlem yapanlar, ilgili tebliğ hükümlerine göre gerekli bildirimi yaparak istisnayı tevsik etmelidir.
Mükellefler, teşvikli mal teslimlerinde 308 kodunu kullanarak doğru beyan yapmalı ve iade talebi olup olmama durumuna göre yüklenilen KDV sütununu güncellemelidir.
Mevzuat
Dijital Vergi Dairesinde e-Tebligat Aktivasyonu Açıldı
Gelir İdaresi Başkanlığı, Dijital Vergi Dairesi üzerinden tüzel kişiler için e-Tebligat aktivasyon sürecini başlatmıştır. Bu gelişme, şirketlerin vergi bildirimlerini dijital ortamda takip edebilmeleri adına kritik bir teknik kolaylık sağlamaktadır.
• e-Tebligat aktivasyon işlemi Dijital Vergi Dairesi üzerinden gerçekleştirilebilecek.
• Aktivasyon işlemi sadece tüzel kişiler (şirketler) için kullanıma açıldı.
• İşlem adımları: Dijital Vergi Dairesine giriş yapılması ve ardından e-Tebligat menüsünün kullanılması.
Mali müşavirler ve şirket temsilcileri, tebligat kaçırma riskine karşı Dijital Vergi Dairesi üzerinden şirketlerinin e-Tebligat aktivasyonlarını ivedilikle kontrol etmelidir.
Bu gündem her sabah 07:00'de hazır.
Montan News iPhone uygulaması: önem sırasına dizilmiş özetler, sesli anlatım, kaynağa tek dokunuş. Ücretsiz ve reklamsız.
App Store'dan indir
Bu sayfadaki özetler bilgilendirme amaçlıdır ve kaynağından teyit edilmelidir; resmî vergi veya mevzuat danışmanlığı yerine geçmez. Her özetin altında kaynağın asıl sayfası bağlantılıdır.
Bugünün gündemi → · Arşiv